# Raport DNSH — zasada „Nie czyń poważnych szkód” w funduszach europejskich

**URL:** https://gobiz.pl/raport-dnsh--zasada-nie-czyn-powaznych-szkod-w-funduszach-europejskich

## Wprowadzenie

Od 1 stycznia 2021 roku wszystkie inwestycje współfinansowane ze środków Unii Europejskiej muszą spełniać zasadę DNSH — _Do No Significant Harm_, czyli „nie czyń poważnych szkód”. Zasada ta, wprowadzona rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852 (tzw. Taksonomia UE), stanowi fundament zielonej transformacji i ma gwarantować, że żaden projekt dofinansowany z budżetu unijnego nie przyczyni się do degradacji środowiska naturalnego.

W praktyce oznacza to, że wnioskodawca — niezależnie od tego, czy jest nim jednostka samorządu terytorialnego, przedsiębiorca czy organizacja pozarządowa — musi wykazać w raporcie DNSH, że planowana inwestycja nie wyrządza istotnej szkody żadnemu z sześciu celów środowiskowych. Raport ten stał się obowiązkowym elementem dokumentacji aplikacyjnej w ramach EFRR, EFS+, Funduszu Sprawiedliwej Transformacji (FST), a przede wszystkim Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO).

## Czym jest zasada DNSH?

### Definicja

**DNSH** (_Do No Significant Harm_) to horyzontalna zasada prawa unijnego, zgodnie z którą żadne działanie finansowane ze środków publicznych UE nie może powodować **znaczącej szkody** dla któregokolwiek z sześciu celów środowiskowych określonych w art. 9 rozporządzenia (UE) 2020/852. Znacząca szkoda oznacza negatywny wpływ na dany cel środowiskowy, który jest istotny pod względem skali, trwałości lub nieodwracalności skutków.

### Podstawa prawna

Zasada DNSH została wprowadzona równolegle przez trzy akty prawne:

*   **Rozporządzenie (UE) 2020/852** (Taksonomia) — art. 3 i art. 9 definiują cele środowiskowe i kryteria techniczne;
*   **Rozporządzenie (UE) 2021/241** (RRF) — art. 5 ust. 2 stanowi, że Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności wspiera wyłącznie działania spełniające DNSH;
*   **Rozporządzenie (UE) 2021/1060** (CPR) — art. 9 ust. 4 nakazuje państwom członkowskim zapewnienie zgodności programów z DNSH.

Na poziomie krajowym zasadę operacjonalizują _Wytyczne techniczne dotyczące stosowania zasady DNSH_ opublikowane przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej (MFiPR) oraz Komisję Europejską (2021/C 58/01).

### Synonimy i terminy powiązane

*   **Zasada niewyrządzania poważnych szkód** — polski odpowiednik, stosowany zamiennie w dokumentacji MFiPR. [![Studium wykonalności — kompletny przewodnik dla beneficjentów funduszy europejskich](/api/media/file/wpis-36-1781735461718-250x250.jpg)](/studium-wykonalnosci--kompletny-przewodnik-dla-beneficjentow-funduszy-europejskich)
*   **Ocena DNSH** — proces weryfikacji zgodności projektu z sześcioma celami środowiskowymi; wynikiem jest raport lub samoocena.
*   **Taksonomia UE** — system klasyfikacji działalności zrównoważonych środowiskowo, nadrzędny wobec DNSH; określa techniczne kryteria kwalifikacji (_Technical Screening Criteria_).
*   **Kwalifikacja techniczna** — szczegółowe progi i warunki, które musi spełnić dana działalność gospodarcza, aby uznać ją za zrównoważoną.
*   **Zielona transformacja** — szerszy kontekst polityczny; DNSH jest jej instrumentem wykonawczym.

### Przykład zastosowania

Gmina ubiegająca się o dofinansowanie termomodernizacji budynku szkoły z programu FEnIKS (Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko) musi w raporcie DNSH wykazać, że: (1) wymiana źródła ciepła z węglowego na pompę ciepła nie zwiększa emisji GHG (cel: łagodzenie zmian klimatu), (2) materiały izolacyjne nie zawierają substancji niebezpiecznych (cel: gospodarka o obiegu zamkniętym), (3) prace budowlane nie naruszają siedlisk chronionych wokół szkoły (cel: ochrona bioróżnorodności).

## Sześć celów środowiskowych Taksonomii UE

Ocena DNSH musi odnieść się do każdego z poniższych celów — nawet jeśli projekt dotyczy tylko jednego z nich. Raport powinien zawierać uzasadnienie dla wszystkich sześciu:

1.  **Łagodzenie zmian klimatu** (_Climate change mitigation_) — projekt nie może zwiększać emisji gazów cieplarnianych netto. Dla inwestycji przekraczających próg 20 000 t CO₂ ekwiwalentu rocznie wymagana jest pełna analiza śladu węglowego.
2.  **Adaptacja do zmian klimatu** (_Climate change adaptation_) — projekt musi być odporny na prognozowane skutki zmian klimatu (powodzie, fale upałów, susze). Wymagana jest analiza ryzyka klimatycznego zgodnie z wytycznymi Komisji (2021/C 373/01).
3.  **Zrównoważone wykorzystanie i ochrona zasobów wodnych i morskich** (_Sustainable use of water and marine resources_) — inwestycja nie może pogarszać stanu jednolitych części wód (JCWP) ani zwiększać presji na zasoby wodne w regionach deficytowych.
4.  **Gospodarka o obiegu zamkniętym** (_Circular economy_) — projekt musi uwzględniać zapobieganie powstawaniu odpadów, ponowne użycie materiałów oraz selektywną zbiórkę odpadów budowlanych (min. 70% masy zgodnie z dyrektywą 2008/98/WE).
5.  **Zapobieganie i kontrola zanieczyszczeń** (_Pollution prevention and control_) — emisje do powietrza, wody i gleby nie mogą przekraczać wartości odniesienia BAT (_Best Available Techniques_). Dotyczy to m.in. pyłów PM2.5, PM10, NOₓ oraz hałasu.
6.  **Ochrona i odbudowa bioróżnorodności i ekosystemów** (_Protection of biodiversity and ecosystems_) — jeśli projekt jest zlokalizowany na obszarze Natura 2000 lub w jego sąsiedztwie, wymagana jest ocena oddziaływania na siedliska i gatunki chronione (art. 6 dyrektywy siedliskowej 92/43/EWG).

### Przykład zastosowania

Inwestycja w budowę farmy fotowoltaicznej o mocy 50 MW na terenie poprzemysłowym: cel 1 — produkcja zeroemisyjna (pozytywny wpływ); cel 2 — panele odporne na grad i wiatr powyżej 120 km/h (spełniony); cel 3 — brak poboru wody do chłodzenia (spełniony); cel 4 — plan recyklingu paneli po 25 latach eksploatacji (spełniony); cel 5 — brak emisji zanieczyszczeń w trakcie eksploatacji (spełniony); cel 6 — teren poprzemysłowy, poza obszarami Natura 2000 (spełniony). Raport DNSH dla tej inwestycji ma charakter uproszczony — wystarcza samoocena.

## Metodyka oceny DNSH

### Definicja oceny DNSH

**Ocena DNSH** to ustrukturyzowany proces analityczny, w którym wnioskodawca identyfikuje potencjalny wpływ planowanego przedsięwzięcia na każdy z sześciu celów środowiskowych, a następnie — przy użyciu technicznych kryteriów kwalifikacji — stwierdza, czy wpływ ten osiąga próg „znaczącej szkody". Wynikiem oceny jest **raport DNSH** — dokument stanowiący obowiązkowy załącznik do wniosku o dofinansowanie.

### Proces dwuetapowy

Zgodnie z wytycznymi MFiPR z 2023 roku, ocena DNSH przebiega w dwóch etapach:

1.  **Etap screeningu** — identyfikacja, które z sześciu celów środowiskowych są _istotne_ dla danego projektu. Projekty o jednoznacznie neutralnym lub pozytywnym wpływie (np. doradztwo, szkolenia, usługi cyfrowe) przechodzą przez uproszczoną ścieżkę — wystarcza tabela samooceny.
2.  **Etap szczegółowy** — dla projektów infrastrukturalnych, przemysłowych i inwestycji o wartości powyżej 10 mln EUR. Wymaga ekspertyzy zewnętrznej, analizy cyklu życia (LCA), modelowania emisji lub oceny oddziaływania na środowisko (OOŚ).

### Przykład praktyczny

Przedsiębiorstwo MŚP wnioskuje o dotację 800 000 PLN z programu Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej (FEPW) na wdrożenie systemu ERP z modułem zarządzania energią. W etapie screeningu stwierdza się, że projekt ma charakter cyfrowy, nie ingeruje w środowisko fizyczne, a wdrożenie systemu może wręcz przyczynić się do redukcji zużycia energii. Ocena DNSH ma formę uproszczoną — wypełniona tabela samooceny z uzasadnieniem „projekt neutralny środowiskowo" jest wystarczająca.

## Raport DNSH w dokumentacji aplikacyjnej

### Definicja raportu DNSH

**Raport DNSH** to formalny dokument przedkładany wraz z wnioskiem o dofinansowanie, zawierający systematyczną analizę zgodności projektu z każdym z sześciu celów środowiskowych. Raport ma formę tabelaryczno-opisową: dla każdego celu podaje się ocenę („spełniony", „neutralny" lub „wymaga działań mitygujących"), uzasadnienie merytoryczne oraz — w razie potrzeby — opis środków kompensujących.

### Struktura raportu

Wzorcowy raport DNSH według wytycznych MFiPR (stan na 2024 r.) zawiera następujące sekcje:

*   **Karta projektu** — tytuł, numer naboru, beneficjent, wartość całkowita, kwota dofinansowania, lokalizacja.
*   **Opis techniczny** — zakres rzeczowy, technologia, harmonogram.
*   **Tabela DNSH** — sześć wierszy odpowiadających celom środowiskowym; każdy z oceną, uzasadnieniem i wskazaniem podstawy prawnej.
*   **Załączniki** — ekspertyzy, wyniki modelowania, mapy lokalizacyjne, wypisy z rejestru obszarów chronionych GDOŚ.
*   **Oświadczenie beneficjenta** — podpisane zobowiązanie do realizacji projektu zgodnie z przedstawioną oceną.

### Przykład: ocena DNSH dla inwestycji OZE

Firma ubiega się o 2,5 mln PLN z programu FEnIKS na budowę biogazowni rolniczej o mocy 0,5 MW. W raporcie DNSH:

*   **Cel 1** (łagodzenie zmian klimatu): metan z fermentacji jest wychwytywany i spalany w kogeneracji — redukcja emisji o ok. 3 500 t CO₂eq/rok. **Ocena: pozytywny.**
*   **Cel 2** (adaptacja): instalacja zlokalizowana poza terenem zalewowym (mapa ISOK), zbiorniki odporne na mróz do -30°C. **Ocena: spełniony.**
*   **Cel 3** (wody): poferment stosowany jako nawóz zgodnie z planem nawożenia zatwierdzonym przez ODR — brak zrzutów do wód. **Ocena: spełniony.**
*   **Cel 4** (GOZ): substraty pochodzą z odpadów rolniczych (gnojowica, kiszonka) — zamykanie obiegu biogenów w gospodarstwie. **Ocena: pozytywny.**
*   **Cel 5** (zanieczyszczenia): emisje z silnika kogeneracyjnego spełniają normy BAT-AEL dla NOₓ (< 190 mg/Nm³). **Ocena: spełniony.**
*   **Cel 6** (bioróżnorodność): teren rolny klasy IV, poza obszarami chronionymi — potwierdzone zaświadczeniem RDOŚ. **Ocena: spełniony.**

Raport zamyka się w 18 stronach i spełnia wszystkie wymogi formalne naboru FEnIKS 1.1.

## DNSH w Krajowym Planie Odbudowy (KPO)

### Specyfika polskiego kontekstu

Polski KPO, zatwierdzony decyzją wykonawczą Rady UE z 17 czerwca 2022 r., zawiera 55 reform i 56 inwestycji o łącznej wartości 59,8 mld EUR (268 mld PLN). Każdy kamień milowy i każdy wskaźnik KPO został poddany ocenie DNSH na etapie negocjacji z Komisją Europejską. Polska jako jedno z pierwszych państw członkowskich opracowała _macierz DNSH dla KPO_ — dokument mapujący każdą inwestycję na sześć celów środowiskowych.

W praktyce oznacza to, że beneficjent środków z KPO (np. w ramach inwestycji „B1.1.1 Modernizacja energetyczna budynków") nie musi przeprowadzać pełnej oceny DNSH od podstaw — posługuje się gotową ścieżką określoną w macierzy. Zmniejsza to obciążenie administracyjne, ale nie zwalnia z obowiązku dołączenia raportu DNSH do wniosku.

### Przykład: reforma cyfryzacji a DNSH

Reforma „A2.1.1 — Rozwój e-usług publicznych" w KPO zakłada cyfryzację 50 urzędów gmin. Macierz DNSH dla tej reformy wskazuje, że jest ona neutralna wobec wszystkich sześciu celów środowiskowych, ponieważ polega wyłącznie na wdrożeniu oprogramowania i sprzętu IT. Beneficjent — gmina — dołącza do wniosku uproszczoną tabelę samooceny z adnotacją „zgodnie z macierzą DNSH KPO dla reformy A2.1.1". Czas przygotowania raportu: ok. 2 roboczogodziny.

## Podsumowanie

Raport DNSH przestał być opcjonalnym dodatkiem do wniosku o dofinansowanie — stał się dokumentem o znaczeniu kluczowym, którego brak lub błędne wypełnienie skutkuje odrzuceniem aplikacji na etapie oceny formalnej. Praktyka naborów z lat 2023–2026 wskazuje, że najczęstsze przyczyny odrzucenia raportów DNSH to:

*   pominięcie jednego z sześciu celów środowiskowych w analizie;
*   brak odniesienia do konkretnych przepisów technicznych (BAT, BAT-AEL, BREF);
*   gołosłowne stwierdzenia „projekt jest ekologiczny" bez poparcia danymi ilościowymi;
*   niedostosowanie raportu do specyfiki naboru (inny wzór wymagany w FEnIKS, inny w FEPW, inny w KPO).

Dla wnioskodawców oznacza to konieczność wczesnego zaangażowania eksperta środowiskowego — najlepiej już na etapie studium wykonalności, kiedy kształtuje się zakres rzeczowy inwestycji. Koszt sporządzenia pełnego raportu DNSH przez akredytowanego konsultanta waha się od 8 000 do 25 000 PLN netto w zależności od złożoności projektu i liczby celów środowiskowych wymagających szczegółowej analizy. Inwestycja ta zwraca się wielokrotnie — pozytywna ocena formalna otwiera drogę do środków unijnych sięgających nawet 85% kosztów kwalifikowalnych.